อาจารย์ที่รัก (1)

เมื่ออาธิตย์ก่อนไปหารุ่นพี่ที่นับถือที่มหาลัยเก่าแก่ที่รัก เนื่องจากฝากฝังให้แกไปเอาใบประกาศเกียรติคุณ ซึ่งเป็นหลักฐานว่าผมได้จบการศึกษามาจากโรงเรียนที่ผมได้ใช้ชีวิตในช่วงปลายปีที่ผ่านมากลับมาให้

มารอเท่าไรก็ไม่เจอแก โทรไปก็ไม่ยอมรับ เลยเดินเล่นไปรอบๆมหาลัยแก้เบื่อ ซึ่งจุดหมายที่เหมาะแก่การฆ่าเวลาอย่างมากคือ หอศิลป์ ซึ่งมักจะมีอะไรมาให้ดูอยุ่ตลอดเวลา ดีบ้างไม่ดีบ้างแล้วแต่คนจัดนิทรรศการและขีดความรุ้ความสามารถของคนชม

วันนั้นมีงานนิทรรศการเชิดชูเกียรติ เนื่องในโอกาสเกษียรอายุราชการ ของข้าราชการท่านนึง ซึ่งเป็นอาจารย์ที่สอนวิชามัณฑณศิลป์ไทยพวกผมมาตั้งแต่ปีแรกๆที่เข้ามาในรั้วมหาวิทยาลัยศิลปากร จนเป็นคณะกรรมการตรวจศิลปนิพนธ์ตอนปีสุดท้าย

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ พยูร โมสิกรัตน์

ตอนแรกที่เข้ามาในคณะมัณฑณศิลป์ ใครๆก็รู้ว่าท่านจบจากจิตกรรมมา ตัวผมเองก็มีความสังสัยอยุ่มากว่าไฉนเลยท่านถึงไม่สอนอยุ่ที่คณะจิตกรรม ทำไมต้องมาอยุ่ที่คณะตกแต่งภายใน แต่มารู้ตอนหลังว่าท่านอาจารย์เป็นผุ้เชี่ยวชาญด้านศิลปไทย ซึ่งเป็นวิชาหลักที่ต้องเรียนเพื่อนักศึกษาจะได้เข้าใจในรากเหง้าของประเทศว่ามีการเจริญเติบโตด้านความงามและการตกแต่งมาอย่างไรบ้าง และจะได้ทำงานออกมาอย่างมีรากฐานเพื่อก้าวไปสุ่การพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป

ถึงเวลาเรียนเราก็จะเห็นชายร่างสันทัดเดินอุ้มไสลด์มาสามสี่ถาด แล้วท่านก็จะบอกให้นึกศึกษาปิดไฟทั้งหมดเพื่อที่จะได้เข้าสู่บทเรียน หลายครั้งมันเป็นการเดินทางสุ่ความฝันที่แสนวิเศษ ทั้งบรรยากาศที่มืดมิด มีเพียงไฟสีฟ้าจางๆของเครื่องฉายเก่าๆ กับเสียงไสลด์ที่กระตุกเปลี่ยนภาพโดยการเคลื่อนไหวของนิ้วมืออาจารย์พยูร

อาจารย์พูดด้วยเสียงอันกระฉับกระเฉงตลอดเวลาที่สอน ทุกภาพคือประสบการ์ณที่ท่านเข้าใจโดยแจ่มแจ้ง มีเหตุผลประกอบที่หนักแน่นมั่นคง อีกทั้งยังสามารถอธิบายความงามออกมาเป็นเงื่อนไขที่สามารถรับฟังได้อย่างลึกซึ้งและเข้าใจง่าย โดยรู้ทั้งรู้ว่ามีนักเรียนแบบผมที่แอบหลับอยู่ด้านหลัง แต่ท่านก็ยังอธิบายต่อไปด้วยความสนใจเต็มเปี่ยม บางทีก็หยุดพักบ้างเพื่อเปลี่ยนไสลด์ถาดใหม่ป้อนเข้าไปในเครื่องฉาย บางทีก็ไล่ให้นักเรียนไปล้างหน้า เพื่อที่จะกลับมาฟังต่ออีกซักรอบสองรอบ

ผมเดินไปที่กลางๆงาน มีงานที่เป็นสื่อผสมที่อาจารย์พยูรทำขึ้นมาเพื่องานนิทรรศการชิ้นนี้โดยเฉพาะ อาจารย์ให้ชื่อว่า ” กว่าจะแจ้ง ” มีอยุ่ประมาณสองสามชิ้นที่ใช้ชื่อเหมือนกันแต่ เป็นคนละเวอร์ชั่น แถมชื่อ ” กว่าจะแจ้ง” นี้ยังถูกนำมาเป็นชื่อของนิทรรศการอีกด้วย อาจารย์คงไม่ได้แฝงความหมายว่าท่านนิพพานแล้วแต่อย่างใด แต่อาจจะเป็นอะไรที่ธรรมดาและเรียบง่ายกว่านั้นก็เป็นได้

เวลาที่นักศึกษาสนุกสนานมากที่สุดคือช่วงที่ออกไปวาดรูปนอกสถานที่ อาจารย์พยูรจะเป็นคนนำทีมไปที่วัดโบราณ กับปราสาทในสมัยต่างๆและอธิบายถึงความเป็นมาและลักษณะโดดเด่นของแต่ละที่ให้นักเรียนฟัง อากาศจะร้อนจี๋ อาจารย์พยูรจะใส่เสื้อที่มีสกรีนลวดลายไทยพร้อยเต็มตัว ถือโทรโข่งอันเล็กๆเอาไว้ในมือตลอดเวลา แล้วก้าวเดินอย่างมั่นคงไปตามจุดสำคัญของสถานที่ต่างๆ ส่วนคนที่เดินตามก็เอาหนังสือมาทาบกับอกแล้วขีดเขียนอะไรๆตามขยุกขยิกให้เป็นพัลวัน 

ผมไม่เคยเดินตามแกทันซักกะที เพราะมัวแต่เดินอ้อยอิ่งดูก้อนหินพังๆที่ทางอุทยานเอามากองเอาไว้

เคยถามอาจารย์ครั้งนึงว่าเคยรุ้สึกเบื่อบ้างมั๊ยที่ต้องมาทำอะไรซ้ำๆอย่างงี๊ทุกปี

ท่านก็ยิ้มๆแล้วไม่ได้พูดอะไรตอบ

ผมเลยรุ้สึกโง่ๆว่าไม่น่าจะไปถามแกอย่างนั้น ถ้าแกเบื่อแกคงไม่มายืนอธิบายให้พวกผมฟังได้ละเอียดขนาดนี้ แกรุ้ขนาดว่าประตูตรงนี้มันเป็นรอยบิ่นเพราะมีทหารพม่าเอาขวานมาจามเอาไว้ มันเลยขาดหายไปเป็นหย่อมๆแบบนั้น

มาคิดเอาตอนที่เดินดูนิทรรศการไปถึงโซนที่เป็นงานประติมากรรมรูปอวัยวะเพศชายขนาดใหญ่มหึมาที่มีป้ายชื่อเขียนเอาไว้อย่างอาจหาญว่า ” พุทธะ? ” ก็จำเหตุการ์ณตอนที่ไปทัศนศึกษาได้ อาจจะมีคนเคยคิดอยากจะถามอย่างผม อยากรุ้ใจจะขาดว่าท่านจะตอบว่ายังไง?

เดินมาที่โซนที่เป็นโคลงกลอนที่ท่านอาจารย์เคยประพันธ์เอาไว้ มีอยุ่อันนึงที่ผมว่ามันเป็นปรัชญาเรื่องเกี่ยวกับความต่อเนี่องที่แท้จริง จะยกมาให้ยลกันคร่าวๆดังนี้

คนที่ปรารถนาจะทำตุ้และปลูกเรือน

ย่อมต้องการแต่ไม้แก่น

ไม้มีแต่เปลือกและกระพี้ ด้อยค่า

แต่ไม้แก่นเติบโตในเปลือกและกระพี้

 อย่างเชื่องช้า

ปราศจากเปลือกและกระพี้ ย่อมไร้แก่น

แต่ปราศจากแก่น เป็นไม้ด้อยค่า 

เดินมาจนถึงปลายๆงาน เพิ่งใมาเห็นรูปเหมือนที่ท่านวาดเอาไว้เป็นลูกสาวและลูกชายสองคนกับภรรยาก็พอจะเดาได้ว่าอาจารย์มีครอบครัวที่อบอุ่นและมีความสุขดี ก่อนออกมาเลยซื้อสูจิบัตรติดมือมาหนึ่งเล่ม

เปิดดูข้างในก็เห็นชื่ออาจารย์ที่คุ้นเคยหลายท่านมาเขียนบรรยายความรุ้สึกถึงอาจารย์พยูรเอาไว้ มีอยุ่ท่านนึงเขียนได้จับใจว่า

” รู้จักอาจารย์พยูร ประมาณ 2513 สมัยสยามแสควร์เฟื่องฟู เห็นอาจารย์ในร้านอาหารดังๆ นั่งเขียนหนังสือ เพื่อนบอกว่าเป็นคอลัมน์นิสต์ จนกระทั่งผมมาเรียนที่นี่ จึงรุ้ว่าท่านเป็น อาจารย์ หล่อ กะทัดรัด หน้าตาคล้าย โอมา ชารีฟ(ซูเปอร์สตาร์ฮอลลีวู๊ด) จากการเป็นอาจารย์กับลูกศิษย์ ผันมาเป็นเพื่อนร่วมงาน 19 ปีผ่านไป ไม่เห็นว่าใครมีความรุ้ศิลปวัฒนธรรมไทยมากเท่าท่าน ได้ความรุ้จากท่านเยอะมาก จัดเป็นปูชนียบุคคล เป็นที่รักใคร่ของเพื่อนร่วมงานของลูกศิษย์ทั่วไป ทั้งหมดกำลังจะกลายเป็นตำนาน ขอให้ท่านมีความสุขมากยิ่งขึ้น ” อาจารย์ นพพร วิวรรธกะ พศ.2550

แล้วก็มีอาจารย์ท่านนึงที่เคยถามละเมียดๆคล้ายๆกับที่ผมถามเมื่อประมาณสี่ปีก่อนจนได้ แล้วท่านก็เอาคำตอบของอาจารย์พยูรมาลงเอาไว้ในสูจิบัตรด้วย ซึ่งผมถือเอาเองว่าอาจารย์ให้ผมรอมาสี่ปีแล้วค่อยมาตอบคำถามโง่ๆของผมให้กระจ่างแจ้งแถลงไข

”  อาจารย์อาจทำได้แต่ถ่ายทอดความรุ้และสร้างความทรงจำที่ดีเกี่ยวกับศิลปะไทยให้แก่นักศึกษาได้มากที่สุดตอนเรียน อาจจะจำได้ว่าเดินตามอาจารย์ไปดูวัด ดูภาพจิตกรรมไทย ดูข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ดูโบราณสถานที่นู่นที่นี่ เคยปั่นจักรยานตามอาจารย์กันเป็นพรวน ร้อนก็ร้อน ไกลไม่ถึงซักที แต่ก็ได้ร้องเพลงได้ขี่รถไล่กันสนุกสนาน วันนี้นักศึกษาอาจยังไม่ตระหนักถึงความสำคัญ แต่วันนึงในอนาคตที่นักศึกษาต้องทำงานเกี่ยวกับศิลปไทย ความทรงจำเหล่านี้ละที่จะนำพวกเราย้อนกลับไปถึงองค์ความรุ้ที่ครั้งหนึ่งอาจารย์เคยถ่ายทอด ภาพลายไทย ภาพของใช้ หรือเครื่องเรือนต่างๆที่ครั้งนึงเคยวาดกันผิดสัดส่วน เอบ้าง ซีบ้างไปตามเรื่อง จะถูกหยิบขึ้นมาดูและย้อนทบทวนไปถึงสิ่งที่อาจารย์พร่ำสอน เมื่อถึงตอนนั้นพวกเราจะรุ้เองว่า การออกแบบโดยมีแรงบันดาลใจจากศิลปะไทยมันเป็นอย่างไร เพราะบางเรื่องถ้ายังไม่ถึง เวลา สถานที่ และสถานการ์ณที่เหมาะสมแล้วละก็ เราก็ยังจะไม่สามารถที่จะเข้าใจได้ “

ช่วงนั้นผมเปราะบางเล็กน้อยเพราะนั่งอยุ่ที่ร้านกาแฟใกล้ๆมหาลัย และกำลังเพิ่งดูดกาแฟเย็นแบบเข้มข้นเข้าไปหนึ่งแก้วใหญ่ น้ำตาผมมันจะไหลออกมาให้ได้  

ขอให้อาจารย์มีความสุขมากๆแล้วกันนะครับ

ผมดีใจมากที่ได้เป็นลูกศิษย์อาจารย์

~ by pattosan on July 20, 2007.